Jest w Twoich butach roboczych, w poduszce na której śpisz, w siedzeniu samochodu i w ortezie którą założył Ci ortopeda po skręceniu kostki. Pianka pamięciowa – materiał który „zapamiętuje” kształt ciała i wraca do pierwotnej formy po zdjęciu nacisku – to jeden z najbardziej wszechobecnych wynalazków NASA w codziennym życiu. Historia tego materiału zaczyna się w połowie lat 60. XX wieku od bardzo konkretnego problemu: jak uratować życie astronauty podczas startu rakiety.

Problem przeciążeń podczas startu – ciało człowieka kontra rakieta

Start rakiety kosmicznej to jedno z najbardziej brutalnych doświadczeń fizycznych jakim może być poddane ludzkie ciało. Podczas startu misji Apollo astronauci doświadczali przeciążeń rzędu 4–6G – co oznacza że ich ciało ważyło cztery do sześciu razy więcej niż normalnie. Przez kilka minut każdy kilogram masy ciała zamieniał się w kilka kilogramów siły nacisku na fotel i kręgosłup.

Standardowe materiały stosowane w fotelach – pianki poliuretanowe i materiały sprężynowe – radziły sobie z tym słabo. Były albo zbyt twarde – przenosiły przeciążenia bezpośrednio na ciało bez amortyzacji, albo zbyt miękkie – zapadały się pod ciężarem astronauty podczas przeciążeń i przestawały chronić. NASA potrzebowała czegoś zupełnie innego.

Charles Yost i wynalazek który zmienił wszystko

W 1966 roku inżynier NASA Charles Yost otrzymał zadanie opracowania materiału który będzie amortyzował przeciążenia podczas startu i lądowania kapsuły kosmicznej, a jednocześnie będzie na tyle elastyczny żeby dopasować się do kształtu ciała każdego astronauty z osobna. Yost pracował w firmie Stencel Aero Engineering Corporation, która współpracowała z NASA przy systemach foteli wyrzucanych i amortyzacji uderzeń.

Po wielu eksperymentach z różnymi strukturami polimerowymi Yost opracował materiał który nazwał „slow spring back foam” – pianka z powolnym powrotem do kształtu. Jej sekret tkwił w otwartej strukturze komórkowej która pozwalała powietrzu powoli przemieszczać się między komórkami podczas ściskania. Dzięki temu pianka dopasowywała się do kształtu ciała pod wpływem nacisku i ciepła, a gdy nacisk ustępował – powoli wracała do pierwotnej formy.

Efekt był dokładnie taki jakiego NASA potrzebowała: materiał równomiernie rozkładał siły nacisku na całą powierzchnię kontaktu z ciałem, eliminując punkty koncentracji naprężeń które powodowały urazy. Astronauta siedzący w fotelu wyłożonym nową pianką doświadczał tych samych przeciążeń co wcześniej – ale siły były rozłożone równomiernie po całym ciele, a nie skoncentrowane w kilku punktach kontaktu.

Od fotela kosmicznego do materaca i butów

NASA – zgodnie ze swoją polityką transferu technologii – udostępniła wynalazek Yosta do komercjalizacji. W latach 80. firma Fagerdala World Foams jako jedna z pierwszych zastosowała piankę pamięciową w materacach. Efekty były spektakularne: materace z pianki pamięciowej zapewniały znacznie lepsze wsparcie dla kręgosłupa i eliminowały punkty nacisku które u wielu śpiących powodowały bóle i odleżyny.

Medycyna błyskawicznie dostrzegła potencjał nowego materiału. Poduszki antyodleżynowe z pianki pamięciowej stały się standardem w salach szpitalnych i domach opieki. Ortezy i protezy wyścielane pianką pamięciową dawały pacjentom komfort którego wcześniej nie było jak osiągnąć. Siodełka rowerowe, podpórki lędźwiowe, nakolanniki, wkładki ortopedyczne – pianka pamięciowa weszła do każdej dziedziny medycyny i rehabilitacji.

A potem trafiła do butów roboczych.

Pianka pamięciowa w obuwiu roboczym i BHP

Pracownik który spędza 8–12 godzin dziennie na nogach – na betonowej posadzce hali produkcyjnej, na budowie, w kuchni czy w magazynie – doświadcza ogromnych obciążeń stóp, kolan i kręgosłupa. Tradycyjne wkładki do butów roboczych oferowały ograniczoną amortyzację i nie dopasowywały się do indywidualnego kształtu stopy.

Pianka pamięciowa zmieniła to całkowicie. Wkładka z pianki pamięciowej podczas noszenia nagrzewa się od ciepła ciała i dopasowuje do unikalnego kształtu stopy pracownika – tak jak fotel astronauty dopasowywał się do jego ciała podczas startu rakiety. Efekt to równomierne rozłożenie nacisku, eliminacja punktów bólowych i znacznie mniejsze zmęczenie po długiej zmianie.

W naszym sklepie znajdziesz wkładki do butów roboczych w różnych wersjach – w tym wkładki żelowe które działają na podobnej zasadzie co pianka pamięciowa, równomiernie rozkładając nacisk i amortyzując wstrząsy podczas chodzenia po twardych powierzchniach. To jeden z najtańszych i najskuteczniejszych sposobów na poprawę komfortu i zmniejszenie zmęczenia pracowników fizycznych.

Memory Foam w ochronie na wysokości i przy upadkach

Pianka pamięciowa znalazła też zastosowanie w sprzęcie ochrony osobistej. Wyściółki kasków ochronnych z pianki pamięciowej lepiej amortyzują uderzenia niż tradycyjne materiały – podobnie jak chroniła astronautów podczas przeciążeń. Nakolanniki z pianką pamięciową dla pracowników klęczących przy pracy chronią stawy kolanowe skuteczniej niż sztywne nakładki plastikowe.

Sprawdź naszą ofertę hełmów i kasków ochronnych oraz nakolanników i napluśników – część modeli wykorzystuje zaawansowane materiały amortyzujące których historia sięga właśnie laboratoriów NASA.

Ciekawostka: NASA nie zarobiła na swojej pianie

Jedną z najbardziej zaskakujących rzeczy w historii pianki pamięciowej jest to że NASA – która ją wynalazła i sfinansowała jej opracowanie – nie zarobiła na niej ani grosza. Zgodnie z polityką agencji dotyczącą transferu technologii wynalazki opracowane przy projektach NASA były udostępniane do komercjalizacji przez prywatne firmy bez pobierania licencji. NASA uznała że szybkie upowszechnienie technologii służy dobru publicznemu bardziej niż prawa patentowe.

Dziś pianka pamięciowa to przemysł warty miliardy dolarów rocznie – materace, poduszki, obuwie, sprzęt medyczny, fotele samochodowe, sprzęt sportowy. Firma Tempur-Pedic która jako pierwsza skomercjalizowała ją na dużą skalę jest warta miliardy dolarów. NASA nie otrzymała z tego nic – poza satysfakcją że technologia stworzona dla astronautów chroni zdrowie zwykłych ludzi na całym świecie.

Ergonomia i komfort w miejscu pracy – dlaczego to ma znaczenie dla BHP

Historia pianki pamięciowej to doskonała ilustracja szerszej prawdy o BHP: komfort pracownika i jego bezpieczeństwo są ze sobą nierozerwalnie związane. Zmęczony pracownik popełnia więcej błędów, reaguje wolniej i jest bardziej narażony na wypadki. Pracownik który odczuwa ból stóp lub kolan koncentruje się na bólu zamiast na pracy.

Inwestycja w dobrej jakości obuwie robocze z właściwą amortyzacją, w wkładki ocieplane na zimne pory roku czy w wkładki przeciwpotne na letnie upały to nie fanaberia – to realna redukcja ryzyka wypadków i absencji chorobowej. Dokładnie tak jak NASA inwestowała w komfort fotela astronauty nie dlatego że chciała mu zapewnić luksus, lecz dlatego że zmęczony lub obolały astronauta nie był w stanie wykonywać swojej pracy.

Pełną ofertę obuwia roboczego z dobrą amortyzacją znajdziesz w kategorii buty robocze. Dla firm potrzebujących wyposażyć większe zespoły zapraszamy do skorzystania z oferty BHP dla firm B2B.

Podsumowanie

Pianka pamięciowa zaczęła swoje życie jako rozwiązanie dla astronautów poddawanych zabójczym przeciążeniom podczas startu rakiety. Dziś jest w materacu w którym śpisz, w podeszwie buta który nosisz do pracy i w kasku który chroni Twoją głowę na budowie. Charles Yost rozwiązując problem fotela kosmicznego stworzył przy okazji jeden z najbardziej wszechstronnych materiałów w historii inżynierii – i jeden z najcichszych bohaterów codziennego BHP. Nie zła spuścizna jak na piankę której większość ludzi nie odróżnia od zwykłej gąbki.